Davlat iqtisodiyotining rivojlanish evolyutsiyasida davlat-xususiy sheriklikning o'rni va ahamiyati

Abstrak

Davlatning iqtisodiyotdagi roli egalik qiluvchi va ishlab chiqaruvchidan tartibga soluvchi va hamkorga qarab o'zgardi, davlat-xususiy sheriklik (DXSH) esa bu o'zgarishning institutsional shakliga aylandi. DXSH davlat egaligidan strategik boshqaruvga o'tishni faqat fiskal intizom bilan birga qo'llanilgandagina qo'llab-quvvatlaydi, degan gipoteza tekshirildi; tarixiy-qiyosiy va hujjatlar tahlili hamda tavsifiy statistika (Jahon banki PPI, XVJning SIP/2025/087 hujjati, XVJning davlat korxonalari (DK) bo'yicha ma'lumotlari, 2026-yil I chorak DXSH reyestri) qo'llanildi. O'zbekistonda imzolangan DXSH shartnomalarining qiymati 2024-yil oxirida taxminan 31 mlrd dollar (YaIMning 27 foizi) bo'lib, uning taxminan 93 foizi energetikaga to'g'ri keladi, to'g'ridan-to'g'ri va shartli majburiyatlar esa YaIMning 15 foizi deb baholanadi; 2020–2026-yillarda DKlar soni 2 965 tadan 1 917 taga kamaygan bo'lsa-da, ularning aktivlari hamon YaIMning 101 foizini tashkil etadi. DXSHning to'rt vazifali modeli va fiskal ehtiyotkor siyosatning beshta tamoyili taklif etiladi.