Ma'lumotlar sifati cheklovlari sharoitida parametrik va noparametrik samaradorlikni o'lchashni taqqoslash: O'zbekistonda mayda fermer xo'jaliklari qand jo'xori bo'yicha stoxastik chegara va DEA tahlili natijalari

Abstrak

Qishloq xo'jaligi iqtisodchilari samaradorlikni baholashda stoxastik chegara tahlili (SFA) va ma'lumotlarni qamrab olish tahlili (DEA) o'rtasida tanlov qiladi — bu ikki usul o'lchov xatoligiga turlicha yondashadi, bu esa hisobot xatolari keng tarqalgan kichik xo'jaliklar ma'lumotlarida muhim ahamiyat kasb etadi. Qoraqalpog'istondagi 98 ta shakarli jo'xori fermer xo'jaligi namunasida buni tekshiramiz. To'rtta kirish resursi (yer, mehnat, urug', sug'orish suvi) asosida Kobb-Duglas SFA modeli ishonarli mehnat elastikligini (0,428, p=0,002) va katta manfiy suv elastikligini (-2,744, p<0,001) ko'rsatadi, biroq sezilarli samarasizlikni aniqlay olmaydi (gamma≈0,005; LR-test p=0,545/1,000), samaradorlik ko'rsatkichlari esa deyarli bir xil (o'rtacha 0,9916, standart og'ish 0,00016). Xuddi shu ma'lumotlar asosidagi DEA modeli boshqacha natija beradi: samaradorlik 0,567-1,000 oralig'ida farqlanadi (o'rtacha 0,883), masshtab samaradorligi esa tuproq sho'rlanishi bilan sezilarli bog'liq (Kraskal-Uollis p=0,0007) — bu bog'liqlikni SFA aniqlay olmagan. Bu farq mexanik ravishda ikki usulning shovqinga yondashuvidan kelib chiqadi: SFA farqlarni asosan shovqinga, DEA esa har qanday og'ishni samarasizlikka bog'laydi. 16 ta xo'jalikdan iborat kichik namuna DEA ning yana bir kamchiligini ko'rsatadi — birliklar soni kamayganda uning farqlash qobiliyati pasayadi. Yakunda nomukammal dala ma'lumotlari bilan ishlash uchun amaliy tavsiyalar beramiz.