Sirdaryo viloyatida tuproq sho'rlanishining sholi yetishtirishdagi resurs sarfiga ta'siri

Abstrak

Sirdaryo viloyati sug'oriladigan agroekotizimlarida tuproq sho'rlanish darajasining sholi (Oryza sativa L.) yetishtirishdagi resurs sarfi strukturasiga (suv, mineral o'g'itlar, mehnat) ta'siri normativ-analitik yondashuv asosida baholandi. Sho'rlanish sinflari (past: <0,3%; o'rta: 0,3-0,6%; yuqori: >0,6%; o'ta yuqori: >1,0%) kesimida suv sarfi (10 500-18 200 m³/ga), NPK sarfi (420-720 kg/ga), mehnat sarfi (68-96 soat/ga) hamda hosildorlik (52,4-28,7 s/ga) o'rtasidagi bog'lanishlar ko'p omilli regressiya va optimallashtirish modellarida tahlil qilindi. Natijalar sho'rlanish 0,6% dan oshganda suv sarfi 60,0% (ΔW=+6 300 m³/ga), o'g'it sarfi 52,4% (ΔF=+220 kg/ga), mehnat sarfi 29,4% (ΔL=+20 soat/ga) ga ortishini, hosildorlik esa 38,7% (ΔH=-20,3 s/ga) ga pasayishini ko'rsatdi. O'zDST 3275:2018, O'zDST 1186:2020 hamda FAO-56 va UNESCO-IHP tavsiyalari asosida tuzilgan integrallashgan optimallashtirish modeli resurs sarfini 24,8% ga kamaytirish va hosildorlikni 48,6 s/ga gacha oshirish imkonini berdi.